Zaburzenia lękowe stanowią jedną z najczęściej występujących grup zaburzeń psychicznych, które mają istotny wpływ na jakość życia osób nimi dotkniętych. W obliczu współczesnych wyzwań i rosnącego tempa życia zrozumienie mechanizmów tych zaburzeń oraz umiejętność ich wczesnego rozpoznawania stają się coraz bardziej istotne. W artykule omówiono rodzaje zaburzeń lękowych, ich charakterystyczne objawy oraz momenty, w których warto zwrócić się po pomoc do specjalisty.
Czym są zaburzenia lękowe?
Zaburzenia lękowe to grupa zaburzeń psychicznych charakteryzujących się odczuwaniem nadmiernego, przewlekłego lęku i strachu, które wpływają na codzienne funkcjonowanie danej jednostki. Pamiętajmy, że lęk jest naturalną reakcją organizmu na zagrożenie, lecz u osób z zaburzeniami lękowymi staje się on nieproporcjonalny do sytuacji, chroniczny i trudny do kontrolowania.
Istnieje kilka typów zaburzeń lękowych, w tym:
- Zaburzenie lękowe uogólnione (GAD), które charakteryzuje się przewlekłym, nadmiernym lękiem i zamartwianiem się dotyczącym różnych aspektów życia codziennego
- Zaburzenie paniczne – polega na nawracających, nagłych atakach paniki, czyli intensywnych epizodach silnego strachu, które mogą być paraliżujące
- Fobie specyficzne to intensywny lęk przed konkretnymi obiektami lub sytuacjami, które są zazwyczaj nieszkodliwe, np. przed wysokościami, zwierzętami czy lataniem
- Fobia społeczna – objawia się silnym lękiem przed sytuacjami społecznymi, w których dana osoba obawia się bycia ocenianą lub upokorzoną
- Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD) charakteryzuje się nawracającymi obsesjami (natrętnymi myślami) i kompulsjami (powtarzalnymi zachowaniami), które jednostka czuje się zmuszona wykonywać
- Zespół stresu pourazowego (PTSD) występuje po doświadczeniu lub byciu świadkiem traumatycznego wydarzenia, objawiając się nawracającymi wspomnieniami, koszmarami i silnym lękiem
Początkowe objawy zaburzeń lękowych, które powinny nas niepokoić
Rozpoznanie zaburzeń lękowych na ich wczesnym etapie jest kluczowe dla skutecznego leczenia. Z tego powodu warto zwrócić uwagę na następujące objawy:
- Utrzymujące się nadmierne zamartwianie się dotyczące różnych aspektów życia, które jest trudne do kontrolowania
- Stałe uczucie niepokoju, napięcia oraz drażliwości, wpływające na codzienne funkcjonowanie
- Trudności w zasypianiu, częste budzenie się w nocy, koszmary lub uczucie niewyspania
- Problemy z koncentracją, zapamiętywaniem i podejmowaniem decyzji
- Unikanie sytuacji, miejsc lub działań, które wywołują lęk
- Objawy fizyczne jak kołatanie serca, drżenie ciała, pocenie się, zawroty głowy, problemy żołądkowe, bóle głowy czy mimowolne napięcie mięśni
- Ciągłe wyczekiwanie spełnienia najczarniejszych scenariuszy i nadmierna ostrożność w codziennych sytuacjach
Kiedy warto udać się do psychologa?
Decyzja o skonsultowaniu się z psychologiem może być trudna, ale istnieją konkretne sygnały, które mogą wskazywać na konieczność uzyskania pomocy specjalisty.
Przede wszystkim warto udać się do psychologa, gdy objawy zaburzeń lękowych utrzymują się przez kilka tygodni i zaczynają negatywnie wpływać na codzienne funkcjonowanie. Podobnie w sytuacji, kiedy odczuwany lęk staje się przytłaczający i trudno jest poradzić sobie z nim samodzielnie. Z kolei pojawienie się myśli dotyczących samobójstwa lub samookaleczenia czy zachowań autodestrukcyjnych jest alarmującym sygnałem, który wymaga natychmiastowej pomocy specjalisty.
W czym może nam pomóc psycholog?
Zaburzenia lękowe stanowią jedną z najczęściej diagnozowanych grup zaburzeń psychicznych, obejmującą różnorodne objawy i mechanizmy. Pomoc psychologiczna w przypadku tych zaburzeń jest kluczowym elementem procesu terapeutycznego, który ma na celu redukcję symptomów, poprawę jakości życia pacjenta oraz zapobieganie nawrotom.
Pierwszym etapem pracy psychologa jest przeprowadzenie dokładnej diagnozy klinicznej. Proces ten obejmuje szczegółowy wywiad, stosowanie standaryzowanych kwestionariuszy oraz obserwację zachowania pacjenta. Psycholog ocenia nasilenie objawów lękowych, ich wpływ na funkcjonowanie codzienne oraz identyfikuje potencjalne czynniki wywołujące i podtrzymujące zaburzenia.
Psychoedukacja odgrywa istotną rolę w terapii zaburzeń lękowych. Psycholog dostarcza pacjentowi informacji na temat natury lęku, mechanizmów jego powstawania oraz metod radzenia sobie z objawami. Zrozumienie istoty zaburzenia często redukuje poczucie bezradności i zwiększa zaangażowanie pacjenta w proces terapeutyczny.
Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR) może pomóc osobom z zaburzeniami lękowymi poprzez koncentrację na przyszłości i konkretnych celach zamiast analizowania przeszłości. Dzięki identyfikacji mocnych stron i zasobów klienta TSR wspiera budowanie optymizmu i poczucia własnej skuteczności. W TSR terapeuta i klient wspólnie pracują nad wyznaczaniem konkretnych, mierzalnych i osiągalnych celów, co zwiększa zaangażowanie klienta w proces. TSR pomaga również w konkretyzacji małych, osiągalnych kroków prowadzących do redukcji lęku, co przynosi ulgę i poprawia jakość życia.
Pamiętajmy, że relacja terapeutyczna, oparta na zaufaniu i empatii, jest fundamentem skutecznej terapii. Dlatego ważnym aspektem jest również wsparcie emocjonalne, które pomaga pacjentowi w wyrażaniu i przetwarzaniu trudnych emocji.
Zaburzenia lękowe mogą być bardzo trudnym doświadczeniem, ale ważne jest pamiętanie, że nie jesteśmy sami w tej walce. Skorzystanie z pomocy psychologa to krok ku poprawie zdrowia psychicznego i lepszemu samopoczuciu. Nie należy bać się szukać wsparcia, ponieważ profesjonalista jest po to, aby pomóc zrozumieć i przezwyciężyć lęki oraz przywrócić równowagę w życiu codziennym.
Materiały źródłowe:
- M. Jarema, Standardy leczenia farmakologicznego niektórych zaburzeń psychicznych, Gdańsk, Via Medica, 2011.
- NIMH. Anxiety Disorders. [dostęp 15-07-2024]
- S. Pużyński, J. Wciórka, Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne, Kraków, UWM „Vesalius”, 2007.
- M. Seligman, E. Walker, D. Rosenhan, Psychopatologia, Poznań, Zyski i S-ka, 2017.
- Światowa Organizacja Zdrowia, Fact sheet on anxiety. [dostęp 15-07-2024]