Introwertyzm, wycofanie społeczne oraz fobia społeczna to różne zjawiska. Często są ze sobą mylone, mimo że mają różne mechanizmy etiologiczne i wymagają zróżnicowanych podejść terapeutycznych. Czym się charakteryzują?
Introwertyzm
Introwertyzm to cecha osobowości, która polega na czerpaniu energii z wewnętrznych przeżyć, myśli oraz emocji zamiast świata zewnętrznego. Osoby introwertyczne preferują spokojne, mniej stymulujące środowiska, często angażując się w wykonywanie aktywności samotnie. Nie oznacza to jednak unikania relacji interpersonalnych. Introwertycy są zdolni do budowania głębokich i satysfakcjonujących więzi, choć preferują małe grupy i potrzebują czasu na regenerację po intensywnych kontaktach społecznych.
Wycofanie społeczne
Wycofanie społeczne odnosi się do ograniczania interakcji społecznych, co może wynikać z wielu czynników, jak introwertyzm, trudne doświadczenia życiowe, niska samoocena lub problemy zdrowotne. Może mieć charakter sytuacyjny i wywołany konkretnymi zdarzeniami (przykładowo utrata pracy), bądź długotrwały, prowadząc do izolacji społecznej.
Fobia społeczna
Fobia społeczna to intensywny i przewlekły lęk przed sytuacjami społecznymi. Osoba obawia się negatywnej oceny, kompromitacji lub odrzucenia przez innych. Lęk ten prowadzi do unikania interakcji społecznych, co może poważnie ograniczać codzienne funkcjonowanie. Objawy obejmują m.in. silne napięcie, pocenie się, drżenie i trudności w mówieniu podczas kontaktów społecznych. Nieleczona fobia społeczna może prowadzić do izolacji.
Leczenie
Wycofanie społeczne oraz fobia społeczna stanowią istotne wyzwania w codziennym funkcjonowaniu, znacznie obniżając jakość życia osób nimi dotkniętych. Kluczowe znaczenie ma zrozumienie istoty tych zjawisk oraz wdrożenie odpowiednich strategii terapeutycznych, które mogą poprawić dobrostan psychiczny pacjentów i wspierać ich w nawiązywaniu bardziej satysfakcjonujących relacji społecznych.
Pierwszym krokiem w leczeniu wycofania społecznego i fobii społecznej jest uznanie potrzeby wsparcia. W sytuacjach, gdy odczuwane objawy zaczynają zakłócać codzienne funkcjonowanie, zalecane jest poszukiwanie pomocy specjalisty.
Terapia systemowa i terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR) są skutecznymi metodami terapeutycznymi, które pozwalają dostosować podejście do indywidualnych potrzeb pacjenta. Terapia systemowa koncentruje się na kontekście relacyjnym, zwłaszcza w obrębie rodziny, pomagając pacjentowi zidentyfikować dysfunkcyjne wzorce interakcji, które mogą podtrzymywać lęk społeczny. Takie działanie pozwala wspierać rozwijanie zdrowszych relacji i w efekcie dochodzi do redukcji lęku i wycofania.
Z kolei terapia skoncentrowana na rozwiązaniach wspiera osoby w zidentyfikowaniu sytuacji, w których udało im się poradzić z trudnościami i na tej podstawie budować strategie radzenia sobie z lękiem w przyszłości. Promuje pozytywne zmiany poprzez stawianie realistycznych celów, by przełamywać lęki i zmniejszyć wycofanie. Co więcej, TSR pomaga odkryć własne zasoby, kluczowe w pokonywaniu trudności.
Budowanie sieci wsparcia, zwłaszcza z osobami mającymi podobne problemy, może okazać się cenną pomocą w przełamywaniu izolacji i lęku społecznego. Dzieląc się swoimi doświadczeniami, pacjenci mogą znaleźć wsparcie emocjonalne oraz nauczyć się nowych sposobów radzenia sobie z lękiem.
Równie istotne jest zarządzanie stresem, co stanowi integralny element leczenia fobii społecznej. Techniki relaksacyjne, w tym głębokie oddychanie, medytacja oraz trening asertywności, mogą wspomóc pacjentów w radzeniu sobie z lękiem przed interakcjami społecznymi. Regularne stosowanie tych metod zwiększa świadomość reakcji emocjonalnych i daje poczucie większej kontroli w trudnych sytuacjach.
Nie można również pominąć roli zdrowego stylu życia w poprawie zdrowia psychicznego. Regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta oraz odpowiednia ilość snu mają znaczący wpływ na nastrój i redukcję stresu, wspierając ogólną równowagę psychiczną.
Materiały źródłowe:
- Tuovinen, S., Tang, X., & Salmela-Aro, K. (2020). Introversion and Social Engagement: Scale Validation, Their Interaction, and Positive Association With Self-Esteem. Frontiers in psychology, 11, 590748. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.590748
- Bowker, J., Rubin, K., Coplan, R. (2011). Social Withdrawal. DOI:10.1007/978-1-4419-1695-2_124
- NIH. Social Anxiety Disorder: More Than Just Shyness
- Jerome, L., McNamee, P., Abdel-Halim, N., Elliot, K., & Woods, J. (2023). Solution-focused approaches in adult mental health research: A conceptual literature review and narrative synthesis. Frontiers in psychiatry, 14, 1068006. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1068006
- European Association for Psychotherapy. Systemic Familytherapy
- Hilzinger, R., Duarte, J., Hench, B., Hunger, C., Schweitzer, J., Krause, M., & Fischersworring, M. (2021). Recognizing oneself in the encounter with others: Meaningful moments in systemic therapy for social anxiety disorder in the eyes of patients and their therapists after the end of therapy. PloS one, 16(5), e0250094. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0250094
- Haron, R., Abu B., Abu, Y., Suranata, K. (2020). Application of Solution-Focused Brief Therapy (SFBT) to Help Clients with Anxiety Issues. Bisma The Journal of Counseling. 4. 16. DOI: 10.23887/bisma.v4i1.24709